b

“ไก่กับไข่” ความพิเศษของครรภ์แฝด ที่มาพร้อมความเสี่ยง

 
 
มีใครเห็นด้วยกับผมบ้างมั้ยครับว่า ในละคร อย่าลืมฉัน  “แฝดไก่กับไข่” เป็นเด็กฝาแฝดที่น่ารัก น่าหยิกแก้มซะจริงๆ เห็นแล้วหมั่นเขี้ยว แพ้ทางความน่ารักและความไร้เดียงสาของเด็ก คงเป็นเพราะเหตุผลนี้มั้งครับถึงทำให้ชีวิตผมทุกวันนี้ถึงต้องกลายมาเป็นพ่อบุญธรรมให้กับเด็กๆในสังกัดของครอบครัวมีบุตรยากหลายๆครอบครัว และนับวันผมชักจะมีเด็กๆในสังกัดเยอะขึ้นเรื่อยๆแล้วสิครับทีเนี้ยะ!!
 
 
 
คงเป็นเพราะความน่ารักและดูพิเศษกว่าเด็กปกติทั่วๆไปของเด็กแฝดที่เป็นเด็กน้อยน่ารักและมีรูปร่างหน้าตาเหมือนกันมากกว่า 1 คน จึงเป็นความใฝ่ฝันของหลายๆครอบครัวที่อยากจะมีลูกแฝดและเข้ามาขอคำปรึกษาแนะนำที่คลินิกรักษาผู้มีบุตรยากอยู่ไม่น้อยทีเดียว แต่หลายคนอาจยังไม่รู้ว่า แม้ว่าการตั้งครรภ์แฝดจากกระบวนการทำเด็กหลอดแก้วนั้นมีโอกาสเกิดขึ้นได้บ่อยกว่าการตั้งครรภ์แฝดปกติตามธรรมชาติ แต่จะมีสักกี่คนที่รู้ว่าเด็กแฝดที่ถือกำเนิดมาจากการทำเด็กหลอดแก้วนั้นส่วนใหญ่แล้วจะเป็น “แฝดเทียม”คือ มีรูปร่างหน้าตาไม่เหมือนกัน อาจดูคล้ายกัน เพศอาจจะเหมือนหรือต่างกันเลยก็เป็นได้ แต่ที่สำคัญคือ มี DNA ที่แตกต่างกัน มีเพียงส่วนน้อยเท่านั้นที่จะเป็น“แฝดแท้”หรือแฝดเหมือน คือ มีรูปร่างหน้าตาเหมือนกัน เพศเดียวกัน และมี DNA เหมือนกันทุกอย่าง ซึ่งสาเหตุเกิดจากอะไรนั้น จะขออธิบายต่อไปครับ

 
จุดกำเนิดของแฝดแท้และแฝดเทียมนั้นมีที่มาแตกต่างกัน โดยที่
 
 
 
แฝดแท้(Monozygotic twins หรือ Identical twins)  ถือกำเนิดจากไข่ 1 ใบ ผสมกับ ตัวอสุจิ 1 ตัว กลายเป็นตัวอ่อน 1 ตัว แต่ภายหลังจากที่ตัวอ่อนฝังตัวในโพรงมดลูกเรียบร้อยแล้ว ตัวอ่อนกลับเกิดการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนขึ้นมามากกว่า 1 จึงได้เป็นตัวอ่อนอีกตัวที่มีต้นกำเนิดเดียวกัน ดังนั้นแฝดแท้จึงมีรูปร่างหน้าตาเหมือนกัน เพศเดียวกัน และมี DNAเหมือนกันทุกอย่าง ไม่ว่าจะเป็น แฝด 1 แฝด 2 แฝด 3 หรือมากกว่านี้ก็ตาม 
 
 
 
แฝดเทียม(Dizygotic twins หรือ Fraternal twins)   ถือกำเนิดจากมี  ไข่มากกว่า 1 ใบ ผสมกับ ตัวอสุจิ จึงทำให้มีตัวอ่อนเกิดขึ้นมากกว่า 1 ตัวสาเหตุที่เป็นเช่นนี้ก็เพราะว่าบังเอิญในรอบเดือนนั้นฝ่ายหญิงมีการตกไข่เกิดขึ้นมากกว่า 1 ใบ จึงทำให้มีไข่ที่ได้รับการผสมกับตัวอสุจิมากกว่า 1 ใบ จึงเกิดเป็นตัวอ่อนหลายตัว จึงถือได้ว่าตัวอ่อนแต่ละตัวมีต้นกำเนิดแตกต่างกัน ดังนั้นแฝดเทียมจึงมีรูปร่างหน้าตาไม่เหมือนกัน อาจดูคล้ายกัน เพศอาจจะเหมือนหรือต่างกันเลยก็เป็นได้ แต่ที่สำคัญคือ มี DNA แตกต่างกัน การตั้งครรภ์แฝดเทียมนั้นสามารถถ่ายทอดทางกรรมพันธุ์ได้โดยเฉพาะอย่างยิ่งประวัติทางครอบครัวฝ่ายหญิง หากพบว่าฝ่ายหญิงมีประวัติการตั้งครรภ์แฝดเทียมในบรรดาเครือญาติ โอกาสที่หญิงนั้นจะตั้งครรภ์แฝดเทียมจะมีมากขึ้นเมื่อเทียบกับหญิงทั่วไป 
 
ส่วนสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดที่ทำให้เกิดการตั้งครรภ์แฝดเทียมนั่นก็คือ กระบวนการทำเด็กหลอดแก้ว เพราะในขั้นตอนการย้ายตัวอ่อนกลับเข้าไปฝังตัวในโพรงมดลูกนั้น หากทำการย้ายตัวอ่อนกลับเข้าไปมากกว่า 1 ตัว ก็เป็นไปได้ว่าตัวอ่อนทุกตัวที่ย้ายเข้าไปมีโอกาสฝังตัวและเจริญเติบโตต่อเป็นฝาแฝดที่มีต้นกำเนิดแตกต่างกัน ยกตัวอย่างเช่น หากย้ายตัวอ่อน 2 ตัว สามารถได้เด็กทารก 2 คน ที่หน้าตาคล้ายกัน เพศอาจจะเหมือนหรือต่างกันก็ได้ 
 
หน้าตา : แตกต่างกัน
DNA    : แตกต่างกัน
         เพศ      : อาจเหมือนกันได้
   หน้าตา : เหมือนกัน    
DNA    : เหมือนกัน
เพศ      : เหมือนกัน
 
แต่ก็มีบางกรณีที่ทำการย้ายตัวอ่อนกลับเข้าไป 2 ตัว แต่สุดท้ายแล้วกลับได้เป็นเด็กทารกมากกว่า 2 คน ซึ่งอาจเกิดจากตัวอ่อนตัวใดตัวหนึ่งมีการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนขึ้นมาในภายหลัง กลายเป็นว่ามีทั้งแฝดแท้และแฝดเทียมในคราวเดียวกัน หรือบางกรณีอาจเกิดจากการที่มีแค่ตัวอ่อนเพียงตัวเดียวที่ฝังตัวได้จากตัวอ่อนทั้งหมด 2 ตัวที่ย้ายกลับเข้าไป แล้วตัวอ่อนที่ฝังตัวได้นั้นเกิดการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนเป็นแฝดแท้ 3 ตัวก็เป็นได้ ซึ่งการจะสรุปว่าเป็นฝาแฝดแบบไหนนั้นอาจต้องอาศัยประวัติ การทำอัลตร้าซาวน์ช่วงฝากครรภ์ จำนวนถุงน้ำคร่ำ จำนวนรก ตลอดจนหน้าตาและเพศของเด็กทารกเป็นตัวช่วยในการวินิจฉัยว่าเป็นฝาแฝดชนิดใดในภายหลัง

ดังนั้นกระบวนการทำเด็กหลอดแก้ว ในขั้นตอนการย้ายตัวอ่อนมากกว่า 1 ตัว ใช่ว่าจะทำให้เกิดเด็กแฝดเสมอไป ขึ้นกับว่าตัวอ่อนทุกตัวที่ย้ายกลับเข้าไปสามารถฝังตัวและเจริญเติบโตต่อได้ครบทุกตัวหรือไม่
และแม้ว่าหากเกิดการตั้งครรภ์ที่มีทารกมากกว่า 1 เกิดขึ้นก็ไม่จำเป็นอีกว่าจะเป็นแฝดแท้ที่หน้าตาเหมือนกันและเพศเดียวกันเสมอไป

 

ทางการแพทย์ถือว่าการตั้งครรภ์แฝดเป็นภาวะแทรกซ้อนหรือมีความเสี่ยงสูงและเป็นอันตรายต่อสุขภาพของทั้งมารดาและทารกในครรภ์

• ผลกระทบต่อมารดา เช่น มีอาการแพ้ท้องมาก อึดอัดแน่นท้อง ท้องแตกลาย ปวดหลัง รกเกาะต่ำ ครรภ์เป็นพิษ เบาหวาน คลอดก่อนกำหนด  มดลูกแตก ตลอดจนมีโอกาสผ่าตัดคลอดสูงขึ้น

• ผลกระทบต่อทารก เช่น ทารกคนใดคนหนึ่งเสียชีวิตอาจชักนำให้สุขภาพของทารกอีกคนแย่ลงหรือแท้งตามไปด้วย ภาวะแย่งสารอาหารกันทำให้เจริญเติบโตไม่เท่ากัน  ภาวะน้ำหนักตัวแรกคลอดน้อย และปัญหาต่างๆที่จะตามมาจากคลอดก่อนกำหนด เช่น ปอดไม่แข็งแรง ติดเชื้อง่าย ต้องนอนโรงพยาบาลนานขึ้น ตลอดจนค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาสูงมาก

การตั้งครรภ์ “แฝดแท้” ถือได้ว่ามีความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงต่อสุขภาพทารกในครรภ์ได้มากกว่าการตั้งครรภ์ “แฝดเทียม” จากที่ได้อธิบายไปแล้วข้างต้นที่ว่าการตั้งครรภ์ “แฝดแท้” นั้นเกิดจากการที่ตัวอ่อนเกิดการแบ่งตัวเพิ่มจำนวนขึ้นมามากกว่า 1 ภายหลังจากที่ตัวอ่อนได้ฝังตัวในโพรงมดลูกเรียบร้อยแล้ว หากการแบ่งตัวนั้นเกิดขึ้นในเวลาที่รวดเร็ว ตัวอ่อนก็สามารถแบ่งตัวแยกออกจากกันได้อย่างสมบูรณ์ มีถุงน้ำคร่ำเป็นตัวแยกให้ตัวอ่อนแต่ละตัวแยกออกจากกันโดยอยู่ในถุงน้ำคร่ำคนละถุง โอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนต่อทารกในครรภ์จึงเกิดขึ้นได้น้อย แต่หากตัวอ่อนเกิดการแบ่งตัวล่าช้า แม้ว่าตัวอ่อนจะสามารถแบ่งแยกออกจากกันได้อย่างสมบูรณ์ แต่ก็อาจต้องมาอาศัยอยู่ภายในถุงน้ำคร่ำถุงเดียว ซึ่งโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรงโดยเฉพาะอย่างยิ่งปัญหาสายสะดือพันกัน อาจก่อให้เกิดปัญหาทารกในครรภ์เสียชีวิตได้ หรือในกรณีที่การแบ่งตัวเกิดขึ้นล่าช้าจนเกินไปทำให้ตัวอ่อนไม่สามารถแบ่งแยกออกจากกันได้อย่างสมบูรณ์ จึงมีร่างกายบางส่วนติดกัน ที่เรียกว่า แฝดสยามอิน-จัน (Conjoined twin) อย่างที่เราๆเคยได้ยินกันนั่นเองครับ

การรักษาภาวะมีบุตรยากด้วยการทำเด็กหลอดแก้วนั้นมีวัตถุประสงค์เพียงเพื่อช่วยให้เกิดการตั้งครรภ์ที่สมบูรณ์ปลอดภัยทั้งมารดาและทารก ไม่ได้มุ่งหวังให้เกิดการตั้งครรภ์แฝดเหมือนที่หลายๆท่านเข้าใจผิดแต่อย่างใด เพราะการตั้งครรภ์แฝดถือเป็นภาวะแทรกซ้อนอย่างหนึ่งของการทำเด็กหลอดแก้วที่ส่งผลกระทบที่ไม่พึงประสงค์ต่อสุขภาพมารดาและทารกในครรภ์ เพราะฉะนั้นแล้วการตั้งครรภ์ที่มีทารกเพียงคนเดียว จึงมีความปลอดภัยมากกว่าเพราะสามารถดูแลเอาใจใส่ได้อย่างเต็มที่ ตลอดจนปัญหาความเสี่ยงต่างๆตลอดช่วงการตั้งครรภ์ก็น้อยกว่าการตั้งครรภ์แฝด ผมจึงอยากให้คุณพ่อคุณแม่สมัยใหม่ได้ปรับเปลี่ยนทัศนะคติเกี่ยวกับการมีลูกแฝดว่า อย่ามองแต่เพียงความน่ารักของเด็กแฝดแล้วเกิดความคิดที่อยากจะมีลูกแฝดเหมือนครอบครัวอื่นๆ แต่อยากให้คำนึงถึงความปลอดภัย ความสมบูรณ์ของทารก ตลอดจนสุขภาพของมารดาและลูกน้อยในครรภ์มาเป็นอันดับแรก เพราะแม้จะมีหลายครอบครัวที่โชคดีมากๆที่สามารถผ่านความเสี่ยงต่างๆมากมายตลอดช่วงการตั้งครรภ์แฝดมาได้ แต่ก็มีครอบครัวอีกไม่น้อยที่ต้องเผชิญกับความผิดหวังจากการสูญเสียทารกในครรภ์ไปจากการตั้งครรภ์แฝดเช่นกันครับ

นพ.ปัญญา ศักดิ์สง่าวงษ์
สูตินรีแพทย์ ผู้เชี่ยวชาญด้านการรักษาผู้มีบุตรยากและผ่าตัดผ่านกล้องทางนรีเวช

Comments

comments